यथा चित्तं तथा वाचो यथा वाचस्तथा क्रियाः।
चित्ते वाचि क्रियायां च साधुनामेकरूपता: ।।
"यथा चित्तं तथा वाचो" (जुन कुरा मनमा छ, त्यही वाणीले प्रकट हुनुपर्छ): यसको अर्थ हो कि एक असल व्यक्तिको मनमा कुनै कपट, द्वेष वा दुर्भावना हुँदैन। उसको विचारहरू शुद्ध र स्पष्ट हुन्छन्। उसले जे कुरा भित्रैदेखि महसुस गर्छ वा विश्वास गर्छ, त्यही कुरा मुखबाट बोल्छ। मनमा एउटा कुरा राखेर अर्को कुरा बोल्नु पाखण्ड हो, र साधु व्यक्ति यस्तो पाखण्डबाट मुक्त हुन्छन्। उनीहरूको वाणी उनीहरूको आन्तरिक सत्यको प्रतिविम्ब हुन्छ।
"यथा वाचस्तथा क्रियाः" (र जुन कुरा वाणीले प्रकट हुन्छ, त्यसै अनुरूप काम गर्नुपर्छ): यस भनाइले वाचा र कर्मको मेललाई जोड दिएको छ। असल व्यक्तिले जे बोल्छ, त्यो पूरा गर्न प्रतिबद्ध हुन्छ। उसले ठूला-ठूला कुरा गरेर ती कुराहरूलाई व्यवहारमा उतार्न बिर्सँदैन। उसको वचन केवल शब्द मात्र नभएर कार्यको प्रतिज्ञा हुन्छ। यसले व्यक्तिको इमान्दारिता र विश्वसनीयतालाई जनाउँछ। जब व्यक्तिले आफ्नो भनाइ अनुसार काम गर्छ, तब मात्र उसको वचनको महत्त्व हुन्छ।
"चित्ते वाचि क्रियायांच साधुनामेकरूपता" (जसको मन, वचन र कर्ममा एकरूपता हुन्छ, तिनीहरू नै साधु (असल व्यक्ति) हुन्): यो श्लोकको निचोड हो। यसले साधु वा असल व्यक्तिको मुख्य विशेषतालाई परिभाषित गर्दछ। 'एकरूपता' भनेको मन, वचन र कर्मबीच पूर्ण तालमेल हुनु हो। यसको अर्थ हो:
-
मनमा शुद्धता: विचारहरू निष्कपट र हितकारी हुन्छन्।
-
वचनमा सत्यता: बोलेका कुराहरू मनका विचारहरूसँग मिल्छन् र कसैलाई धोका दिने मनसाय हुँदैन।
-
कर्ममा इमान्दारिता: गरेका कामहरू बोलेका कुरा र मनका भावनाहरूसँग मिल्छन्।
जब यी तीनै पक्ष (मन, वचन, कर्म) एकनास हुन्छन्, तब मात्र व्यक्तिलाई 'साधु' वा असल मानिन्छ। यस्तो व्यक्ति समाजमा विश्वसनीय, आदरणीय र अनुकरणीय हुन्छ। उनीहरूको जीवनमा कुनै द्वैधता वा विरोधाभास हुँदैन, जसले गर्दा उनीहरूमाथि सबैले विश्वास गर्न सक्छन्। यो अवस्था प्राप्त गर्नु नै सच्चा मानव हुनुको प्रमाण हो।